چهارشنبه , ۷ سرطان ۱۳۹۶
اطلاعیه های جدید
خانه > اسلام > معنا و مفهوم نماز در قران
معنا و مفهوم نماز در قران

معنا و مفهوم نماز در قران

معنا و مفهوم نماز در قران

ما در فارسی میگیم «نماز» اما در عربی آنچه در قران آمده است «صلاه» است که یعنی روی کردن و یا وصل شدن ٫ بر عکس این واژه «تَوَلَّى» است که یعنی پشت کردن. در آیه ۳۱ و ۳۲ سوره القیامه این دو کلمه در مقابل هم آمده:

فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّىٰ وَلَٰکِنْ کَذَّبَ وَتَوَلَّىٰ
او تصدیق نکرد و روی نکرد بلکه تکذیب کرد و روی‌گردان شد
(سوره القیامه آیه ۳۱-۳۲)

آیه بالا را اکثر مترجمان ترجمه میکنند «نماز نخواند» در صورتی که معنای اصلیش و لغویش این است که او به خداوند روی نکرد (لَا صَلَّىٰ) بلکه روی گردان شد و پشت کرد (وَتَوَلَّىٰ) .

ما در زندگی به هرچیزی که علاقه داریم به آن روی میکنیم و وصل به آن میشویم و بر عکس از چیزی که خوشایندمان نیست و علاقه ای به آن نداریم پشت میکنیم مثلا میگوییم فلانی به ورزش روی آورد یا فلانی به خانواده اش روی آورد و یا فلانی پشت کرد به خانوادش… همه میدانیم روی آوردن یا پشت کردن در هر چیزی یعنی توجه کردن به آن و یا بی توجهی کردن به آن.

در قران گفته شده «أَقَامَ الصَّلَاه» یعنی صلاه را به پا دارید. اما صلاه را به پا دارید یعنی چی ؟
ما برای هر چیزی در زندگی ارزش قایٔل هستیم همیشه سعی میکنیم آن را بالا نگاه داریم و نمیگذاریم که زمین بیافتد و چیزی را که برایمان همچون اهمیتی ندارد به آن کم توجه میشویم. واژه «اقامه» در جاهای دیگر قران نیز به کار رفته است مثلا:
“اقامه قسط” (برپاداشتن عدالت اقتصادی)
“اقامه شهادت” (گواهی دادن بنفع صاحبان حق)
“اقامه وزن” (جدی گرفتن میزان و انصاف در معاملات)
“اقامه وجوه” (جدی گرفتن توجه به آرمانهای بزرگ)
بطور خلاصه بها قائل شدن، جدی تلقی کردن و تلاش مسئولانه در هر کار را “اقامه” آن کار میگویند.

وقتی قران میگه «أَقَامَ الصَّلَاه» یعنی رویکردتان و ارتباطتان با خدا را جدی بگیرید و نگذارید بی اهمیت شود. در قران آمده است که تمام موجودات «صلاه» دارند:

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّیْرُ صَافَّاتٍ ۖ کُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِیحَهُ ۗ وَاللَّهُ عَلِیمٌ بِمَا یَفْعَلُونَ
آیا ندیدی تمام آنان که در آسمانها و زمینند برای خدا تسبیح می‌کنند، و همچنین پرندگان به هنگامی که بر فراز آسمان بال گسترده‌اند؟! هر یک از آنها نماز و تسبیح خود را می‌داند؛ و خداوند به آنچه انجام میدهند داناست
(سوره النور آیه ۴۱)

ما فکر میکنیم «صلاه» همان نماز پنجگانه ایست که ما روزانه میخوانیم در صورتی که تمام موجودات صلاه دارند و ما هیج موجود یا پرنده ای را تا به حال ندیدیم که مانند ما دولا و راست بشود و یا به رکوع و سجود برود بلکه نماز پنجگانه ای که مسلمانان میخوانند نوعی از صلاه است که ما از پیامبر اکرم که الگوی ماست گرفتیم٫ اما آن هم همه صلاه نیست بلکه هر نوع رویکرد و ارتباط برقرار کردن با خداوند نوعی صلاه است٫ حتی قران خواندن نیز نوعی «صلاه» است به همین دلیل است که قران به نماز صبح میگوید « قُرْآنَ الْفَجْرِ» :

أَقِمِ الصَّلَاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ۖ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کَانَ مَشْهُودًا
نماز را از زوال خورشید هنگام ظهر تا نهایت تاریکی شب برپا دار و همچنین قرآن فجر (نماز صبح‌) را؛ چرا که قرآن فجر مشهود است.
(سوره الاسراء آیه ۷۸)

و تفکر به خداوند و راز و نیاز با او هم نوعی صلاه است اما نکته مهمتر این است که اصلا برای چی باید «صلاه» داشت؟ و چه چیز باعث قبولی صلاه میشود؟

امروز اگر ما از اکثر مردم سوال کنیم که نماز را برای چی میخوانیم اکثریت میگویند که نماز برای تشکر از خداست اما متاسفانه این دیدِ بسیار محدودی از نماز است زیرا هیچ جای قران نگفته نماز برای تشکر است. اول اینکه ما میدانیم که خداوند هیچ نیازی به نماز ما ندارد بلکه این خود ما هستیم که به نماز احتیاج داریم. قران ۳ دلیل برای اهمیت نماز به ما داده است:

۱. برای یاد خداوند
إِنَّنِی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِی وَأَقِمِ الصَّلَاهَ لِذِکْرِی
من خدایی هستم که معبودی دیگری جز من نیست! پس مرا عبادت کن و نماز را برای یاد من بپادار
(سوره طه آیه ۱۴)

۳. نماز در مشکلات به انسان کمک میکند:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از صبر و نماز کمک بگیرید! زیرا خداوند با صابران است
(سوره البقره آیه ۱۵۳)

۲.نماز انسان را از کار زشت باز میدارد
إِنَّ الصَّلَاهَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ ۗ وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ ۗوَاللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ
قطعا نماز انسان را از زشتیها و گناهان باز میدارد و از همه مهمتر یاد خداوند است و خداوند به کارهایی که انجام میدهید آگاه است
(سوره العنکبوت آیه ۴۵)

همینطور که در آیات بالا مشاهده میکنید نماز واقعی ۳ تا کار بسیار مهم در زندگی انسان میکنه که اول از همه یاد خداوند و نعمتهای او در زندگیمان است که همان میتواند در مشکلات زندگی دیدمان را به اُفق بالاتری ببرد و کمکمان کند. و نقش مهم دیگر نماز این است که وقتی ما با خداوند ارتباط برقرار میکنیم مسلما معنیش این است که او را حاضر و ناظر بر خودمان و اعمالمان میدانیم و همین باعث خواهد شد که انسان جلوی کارهای زشتش را بگیرد و این ها دلیل بر قبولی نماز ما خواهد شد٫ قبول شدن نماز یعنی همون تأثیری که نماز باید روی انسان بگذاره, یعنی اگر نماز در روح و نفس انسان آن ۳ تأثیری که در آیات بالا خواندیم را بگذارد آن نماز قبول شده است و اگر آن تأثیرها را نگذارد یعنی قبول نشده است! قبول شدن و یا قبول نشدن نماز یک امر خارج از خودمان نیست بلکه درونیست!

امروز متاسفانه نماز تبدیل به یک سری تشریفات شده است که ما فکر میکنیم فقط باید یک فرمی را به جای بیاوریم٫ یک سری کلماتی را تلفظ کنیم٫ در رکوع کمرمان را درست خم کنیم یا در سجده پاهایمان را بقله هم جفت کنیم٫ اگر نفهمیدیم تو نماز چی میگیم هم مهم نیست, نماز همین است…اما این برداشت از نماز غلط است و این نماز اگر بدون آن ۳ تأثیر باشد کاملا بیهوده خواهد بود زیرا همان طور که گفتیم خداوند به نماز ما هیچ احتیاجی ندارد!

و بسیار مهم است که ما بدانیم که در نماز چه میگوییم! به این آیه دقت کنید:

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاهَ وَأَنْتُمْ سُکَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حال مستی به نماز نزدیک نشوید، تا بدانید چه می‌گویید
(سوره النساء آیه ۴۳)

در آیه بالا خداوند میفرماید در حال مستی به نماز نزدیک نشوید اما آیه در همینجا تمام نشده است زیرا اگر در همینجا تمام میشد خوب ما میفهمیدیم که مشکل فقط مست بودن در هنگام نماز است اما در ادامه میگوید تا که بدانید چه میگویید!! حالا اگر ما به نماز به ایستیم و مست هم نباشیم اما ندانیم چه میگوییم آیا ما در اینجا دچار مشکل نشده ایم؟؟

بعضی از دوستان میگویند که نماز برایشان خسته کننده است و در نماز هواسشان همیشه پرت میشود و همین باعث شده است که بسیاری از مسلمانان نمازشان را ترک کنند اما این طبیعی است که وقتی ما در نماز فقط دولا و راست بشویم و ندانیم که چی میگوییم چگونه میشود انتظار داشت که این نماز برای ما لذت بخش شود و ما علاقمندانه به این نماز بایستیم؟ ممکن است شما سوال کنید راه حل این مشکل چیست؟

راه حل این مشکل این است که ما تمام کلماتی را که در نماز به کار میبریم خوب بفهمیم وگرنه بهتر است که اصلا نماز را در زبان خودمان بخوانیم تا بفهمیم و یا تا کلمات عربی نماز را یاد بگیریم وگرنه نماز برای ما خسته کننده خواهد بود و مانند بسیاری از مسلمانان امروز که زبانشان عربی نیست به جای یادِ خدا کردن, ما تمام هواسمون پرت به تلفظ کلمات و یا فرم بدنمان خواهیم شد! و خداوند در قران میفرماید فرق بین نماز منافق و مومن این است که منافق یادِ خدا در نمازش بسیار کم است و در حالت کسالت به نماز می ایستند و تمام تلاشش شکل و فرم نماز است فکر میکنند خدا هم مانند بقیه مردم به ظاهرِ نماز توجه میکند در صورتی که خداوند به باطن و درون نمازِ ما نگاه میکند:

إِنَّ الْمُنَافِقِینَ یُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاهِ قَامُوا کُسَالَىٰ یُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا یَذْکُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِیلًا
منافقان می‌خواهند خدا را فریب دهند؛ در حالی که او آنها را فریب می‌دهد؛ و هنگامی که به نماز برمی‌خیزند، با کسالت برمی‌خیزند؛ و در برابر مردم ریا می‌کنند؛ و خدا را جز اندکی یاد نمی‌نمایند
(سوره النساء آیه ۱۴۲)

بعضی ها فکر میکنند که زبان عربی مقدس است و حتمی باید همه چیز را به عربی بخوانیم یا حتی با خدا هم باید به زبان عربی صحبت کنیم٫ انگار خداوند زبانهای دیگر را نمیفهمد! این یک فکر غلتیست٫ تمامی زبانهای دنیا نشانه های خداوند است! این را خداوند در آیه ۲۲ سوره الروم میفرماید که اصلا زبانهای مختلف یکی از نشانه های خداوند است و در آیه ۴ سوره ابراهیم خداوند میفرماید ما هیچ پیامبری نفرستادیم مگر به زبان قوم خودشان تا برای مردم بیان کنند. پس این زبان نیست که مقدس است بلکه این مفهوم و معانی کلماتِ خداست که مقدس است و اصولا انسان با احساسش با خداوند ارتباط برقرار میکند و این احساس وقتی به وجود می آید که انسان بداند چه میگوید. توصیه دوم بنده این است که همیشه یک یا دو دقیقه قبل از نماز به نشانه های خداوند در جهان و نقش و نعمات او در زندگیمان تفکر کنیم و در حال نماز او را در جلویمان حاضر ببینیم و همیشه بعد از سوره حمد یک سوره تکراری نخوانیم بلکه سوره های مختلف بخوانیم تا تنوع بشود و نماز برایمان تکراری و خسته کننده نشود.

و بعضی ها میپرسند که چرا در قران جزیٔیات نماز نیامده, مثلا نماز چند رکت داره یا چند تا رکوع و سجود داره و جزیٔیات دیگر..
اولا به یک نکته مهم اشاره میکنم و آنهم اینکه در قران خداوند وضو را با جزیٔیات برای ما بیان کرده است اما به نماز که رسیده خداوند در مورد شکل نماز سکوت کرده است٫ خوب حالا سوال اینجاست که چرا خداوندِ حکیم که میفرماید ما هر چیز را در مورد هدایت بشر در این قران بیان کرده ایم (تبیان لکل شیء) چرا وضو را با جزیٔیاتش برای ما بیان میکند اما به نماز که میرسد فقط تأکید بر وقت نماز میکند؟ آیا وضو مهمتر از نماز است ؟ آیا خداوند فراموش کرده؟ خیر… آیا جز این است که نماز یک رابطه عاشقانست بین ما و خدا؟ آیا تا به حال شنیده اید که معشوقی به عاشقِ خود دیکته کند که اینگونه باید مرا دوست بداری و یا اینگونه باید با من سخن بگی؟ و آیا غیر از این است که خداوند نخواسته ما همه فکرمان به شکل و فرم نماز پرت بشه مانند امروز و بجای یاد خدا و احساس خضوع و خشوع در نماز تمام فکرمان به شکلِ ظاهری نماز باشد, بلکه خواسته ما به درون نمازمان توجه کنیم؟

و به همین دلیل میفرماید:

پروردگار خود را از روی تضرّع و در پنهانی بخوانید!.. و او را با بیم و امید بخوانید٫ قطعا رحمت خدا به نیکوکاران نزدیک است
(سوره الاعراف آیه ۵۵-۵۶)

 

نظریه خود را بنوسید

پاسخی بگذارید

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: